📘 Czwartkowa Dawka Wiedzy z Fundacją SELF
Kiedy dziecko „nie słucha” – co tak naprawdę próbuje nam powiedzieć?
Wielu rodziców i opiekunów doświadcza sytuacji, w których dziecko „nie słucha”, ignoruje prośby, nie reaguje na polecenia albo nagle zaczyna zachowywać się „trudno”.
Często towarzyszy temu frustracja, bezradność i poczucie, że dziecko „robi to specjalnie”.
Tymczasem w większości przypadków dziecko nie odmawia współpracy z powodu złej woli.
Najczęściej mówi w ten sposób:
„To dla mnie za dużo”,
„Nie radzę sobie”,
„Nie umiem inaczej”.
💚 1. „Nie słucha” = przeciążony układ nerwowy
Z perspektywy neuropsychologii wiemy, że dziecko nie jest w stanie słuchać, współpracować czy regulować zachowania, gdy:
jego mózg jest w stresie,
emocje są zbyt silne,
jest zmęczone lub przebodźcowane,
czuje napięcie, lęk lub frustrację,
coś je boli lub jest głodne,
nie rozumie polecenia albo jest ono za długie,
oczekiwania dorosłych są ponad jego możliwości rozwojowe.
W takich momentach uruchamia się tryb „walcz / uciekaj / zamróź się”,
a wtedy priorytetem mózgu jest przetrwanie, nie współpraca.
💚 2. Co naprawdę oznacza „trudne zachowanie”?
W trudnym zachowaniu dziecka zwykle ukryte są emocje, których nie potrafi wyrazić słowami.
Może to być:
przeciążenie bodźcami („jest za głośno, za dużo, za szybko”),
frustracja („nie wiem, jak to zrobić”),
napięcie („boję się powiedzieć, że czegoś nie chcę”),
potrzebna przerwa („jestem zmęczony”),
potrzeba ruchu, dotyku lub bliskości,
niepokój o coś, czego nie umie nazwać.
Dziecko zachowaniem mówi to, czego nie umie jeszcze powiedzieć.
💚 3. Dlaczego krzyk nie działa?
Krzyk może zatrzymać zachowanie, ale nie rozwiązuje przyczyny.
Dla mózgu dziecka krzyk jest sygnałem zagrożenia, przez co:
eskaluje napięcie,
wyłącza racjonalne myślenie,
utrudnia naukę,
obniża poczucie bezpieczeństwa,
nasila trudne zachowania.
Dziecko nie uczy się wtedy współpracy, a jedynie unikania lub obrony.
💚 4. Co działa naprawdę?
👉 Zasada 1: najpierw regulacja, potem rozmowa
Dopóki dziecko jest pobudzone, nie jest w stanie współpracować.
Pomagają drobne, proste kroki:
kilka spokojnych oddechów,
„pauza na moment”,
zmiana otoczenia (wyjście do innego pokoju),
krótki ruch (skakanie, przeciąganie),
zapewnienie bliskości.
👉 Zasada 2: komunikat krótki i jasny
Zamiast:
„Ile razy mam powtarzać, mówiłam ci, że trzeba się ubrać natychmiast…”
Lepiej:
„Najpierw skarpetki. Później bluzka.”
👉 Zasada 3: nazwanie emocji
„Widzę, że jesteś zdenerwowany. Pomogę ci.”
👉 Zasada 4: granice z empatią
„Nie wolno bić. Widzę, że jesteś bardzo zły. Jestem obok.”
👉 Zasada 5: przerwa sensoryczna
Dla wielu dzieci to bardziej „reset” niż kara.
💚 5. Dzieci chcą współpracować — naprawdę
Dzieci naturalnie dążą do kontaktu, relacji i współpracy.
Potrzebują jedynie dorosłego, który:
rozumie ich emocje,
wie, że zachowanie jest komunikatem,
potrafi zachować spokój,
uczy regulacji i daje poczucie bezpieczeństwa.
Wtedy współpraca staje się możliwa — nie dlatego, że dziecko „musi”, ale dlatego, że może.
🌿 W Fundacji SELF uczymy, jak wspierać dziecko w emocjach tak, aby zachowanie przestało być źródłem walki, a stało się przestrzenią do zrozumienia i kontaktu.
Pomagamy rodzicom, nauczycielom i opiekunom pracować z emocjami dziecka w sposób spokojny, skuteczny i oparty na relacji.